Etməyəcəyi şeyi deməmək

Et­mə­yə­cəyi şey­lə­ri demək Quran əx­la­qı­na uy­ğun olmayan, Quran əx­la­qın­dan xə­bər­siz olan in­san­la­ra xas xü­su­siy­yət­lə­rdən­dir.
 

Be­lə in­san­lar öz­lə­ri­ni ol­duq­la­rın­dan daha üs­tün və va­cib in­san ki­mi gös­tərir, lov­ğa­lanmaq  məq­səd­ilə edə bil­mə­yə­cək­lə­ri­ni de­yir, öh­də­sin­dən gə­lə bil­mə­yə­cək­lə­ri iş­lər­dən bəhs edir­lər. Mü­vəq­qə­ti xe­yir və mən­fə­ət­lər əl­də et­mək üçün əs­lin­də et­mə­yə niy­yət­lə­ri ol­ma­dı­ğı şey­lə­ri vəd edir­lər. Bu qey­ri-sə­mi­mi hərəkətlər cə­miy­yət­də əhəmiyyət verilməyən lakin vər­diş edil­miş davranışlardır. Hal­bu­ki, in­san­la­rın edə bil­mə­yə­cək­lə­ri­ni de­mə­lə­ri Al­lah dər­ga­hın­da se­vil­mə­yən və gü­nah ki­mi xa­rak­te­ri­zə edi­lən dav­ra­nış­dır:

Üzrsüz əyləşməmək

“Zə­rər çək­mə­dən (üzr­süz ev­lə­rin­də) əy­lə­şən mö­min­lər­lə Al­lah yo­lun­da öz mal­la­rı və can­la­rı ilə cəhd edən­lər (səy gös­tə­rən­lər) şəxs­lər bə­ra­bər ol­maz­lar. Al­lah mal­la­rı və can­la­rı ilə vu­ru­şan­la­rı əy­lə­şən­lər­dən (ci­ha­da get­mə­yən­lər­dən) də­rə­cə eti­ba­ri­lə üs­tün tut­du. Al­lah bun­la­rın ha­mı­sı­na sa­vab vəd et­miş­dir. La­kin Al­lah mü­ca­hid­lə­rə ev­lə­rin­də otu­ran­lar­dan da­ha bö­yük mü­ka­fat­lar­la im­ti­yaz ver­miş­dir” (Ni­sa su­rə­si, 95).

Dinin hökmünü yerinə yetirməyi ticarət və ya əyləncədən üstün tutmamaq

“On­lar bir alış-ve­riş, ya­xud bir əy­lən­cə gör­dük­lə­ri za­man sə­ni ayaq üs­tə qo­yub ona tə­rəf cum­du­lar. De: «Al­lah dər­ga­hın­da olan sa­vab əy­lən­cə­dən də, ti­ca­rət­dən də xe­yir­li­dir. Al­lah ru­zi ve­rən­lə­rin ən yax­şı­sı­dır!”” (Cü­mə su­rə­si, 11).
 

Bu ayə­də din­lə öz dün­yə­vi mən­fə­ət­lə­ri ara­sın­da se­çim apa­ran in­san­lar­dan bəhs edi­lir. Əsa­sən ca­hil cə­miy­yət­lə­rin din əx­la­qı­na uy­ğun şə­kil­də ya­şa­maq­dan ya­yın­ma­sı­nın bir ne­çə or­taq sə­bə­bləri var. Ayə­də bu sə­bəb­lər­dən ən önəm­lilərinə - ti­ca­rət və əy­lən­cə­yə diq­qət çə­ki­lir.

Qəlbən heç bir şübhə duymadan elçinin sözlərinə itaət etmək

Mö­min in­san Al­la­hın və Onun el­çi­si­nin əmr­lə­ri­ni qəl­bən və bo­yun əyə­rək ye­ri­nə ye­ti­rir, onun söz­lə­ri­nə ita­ət edər­kən qəl­bin­də ən ki­çik  sı­xın­tı və şüb­hə his­si ke­çir­mir. Mö­min, Al­la­hın və Onun el­çi­si­nin hökm et­di­yi hər şe­yin ən doğ­ru, ən yax­şı və ən xe­yir­li ol­du­ğu­nu bi­lir. Bə­zən şey­tan el­çi­nin de­di­yin­dən fərq­li iş­lər ye­ri­nə ye­tir­mə­si­ni əmr et­sə də, mö­min ən xe­yir­li yo­lun öz el­çi­si­nin əmr et­di­yi yol ol­du­ğu­nu bi­lə­rək hə­rə­kət edir. Bu qəl­bdən gələn sə­mi­mi mü­na­si­bət isə mö­mi­nin ima­nın­dan qaynaqlanır.

Müsəlman olmağı və ya yerinə yetirilən xidmətləri ilə elçiyə minnət qoymaq

Al­lah bir çox in­sa­nları di­nin mə­na­fe­yi ba­xı­mın­dan xid­mət­lərlə və baş­qa iş­lər­lə və­zi­fə­lən­di­rə bi­lər. Hə­min adam­lar mö­min də ola bi­lər, di­ni in­kar edənlər də. Be­lə ki, şey­tan­la­rın Hz.Sü­ley­ma­na xid­mət­çi olaraq təyin edil­mə­si Quran­da bil­di­ri­lən açıq hə­qi­qət­dir. İs­tər mö­mi­nin, is­tər­sə də di­ni in­kar edən in­sa­nların hər bi­ri hər hansı bir işin yerinə yetirilməsində bir vasitə­dir. Ye­ga­nə güc və ira­də sa­hi­bi yal­nız Al­lah­dır. Al­lah da İs­la­m dinini dün­ya­da bir sıra sınaqlardan keçirməklə qüv­vət­lən­di­rə­cək və ha­kim edəcək­.

Al­lah Öz ayə­lə­rin­də bü­tün bu hə­qi­qət­lər­dən xə­bər­siz olub mü­səl­man ol­duq­la­rı­na gö­rə öz­lə­ri­ni qiy­mət­li var­lıq ki­mi gö­rən­lər­dən, mü­səl­man ol­ma­la­rı­nı İs­lam dini və el­çi üçün bö­yük qa­zanc, Al­la­hın lüt­fü ki­mi gös­tə­rən­lər­dən bəhs edir:

Çağırılmadan və icazə almadan elçinin evinə daxil olmaq

Al­lah bü­tün in­san­la­ra el­çi­lər ilə münasibətdə onlara mad­di-mə­nə­vi sı­xın­tı və əziy­yət ve­rə bi­lə­cək dav­ra­nı­şları qa­da­ğan edib. Qəs­dən ol­ma­sa da, baş­qa mö­min­lər ara­sın­da tə­bii he­sab edi­lən dav­ra­nış­la­rı el­çi­nin hü­zu­run­da et­mək bə­zən əziy­yət ve­rən dü­şün­cə­siz hə­rə­kət ola bi­lər. Ayə­də bil­di­ri­lən, ça­ğı­rıl­ma­dan və ya xə­bər­siz şə­kil­də el­çi­ni zi­ya­rət et­mək, tək­lif edil­mə­di­yi hal­da ora­da olar­kən ye­mək vax­tı­nı göz­lə­mək, ye­mək­dən son­ra uzun söh­bə­tə baş­la­maq ki­mi dü­şün­cə­siz hə­rə­kət­lər də Al­la­hın Quran­da qa­da­ğan et­di­yi dav­ra­nış­lar­dır:

Elçinin yanında səsi qaldırmaq

Əv­vəl­ki sə­hi­fə­lər­də el­çi­lə­rin mö­min­lər ara­sın­da Quran ayə­lə­ri ilə mü­əy­yən edil­miş xü­su­si və fərq­li möv­qe­lə­rə ma­lik ol­ma­sın­dan bəhs et­miş­dik. Hə­qi­qə­tən də mö­min­lə­rin bir-bi­ri­lərinə qar­şı gös­tər­mə­li ol­du­ğu dav­ra­nış­lar­la ya­na­şı el­çi­lə­rə qar­şı diq­qət və dav­ra­nış­la­rın­dan da bəhs edər­kən, on­la­rın is­ti­fa­də edə­cək­lə­ri səs ton­la­rı­na qə­dər hər bir de­tal ayə­lər­də xü­su­si olaraq izah edil­miş­dir. Ayə­lər­də qeyd olu­nan bu dav­ra­nış­lar­da xoş mü­na­si­bə­tin və yük­sək hör­mət an­la­yı­şı­nın əsas gö­tü­rül­dü­yü­nün şa­hi­di olu­ruq:

Elçinin önünə keçməmək

Quran­da xə­bər ve­ril­di­yi ki­mi, el­çi­lər ağıl, zə­ka, an­la­yış, qav­ra­yış və bir çox baş­qa xü­su­siy­yət­lə­ri ba­xı­mın­dan di­gər mö­min­lər­dən da­ha yük­sək ya­ra­dı­lı­şa ma­lik­dirlər. Al­la­hın bir çox si­fət­lə­ri el­çi­lə­rin üzə­rin­də da­ha ay­dın şə­kil­də əks olu­nur, mö­min­lik əla­mət­lə­ri­ni öz­lə­rin­də da­ha çox da­şı­yan in­san­lar Al­la­hın seç­di­yi el­çi­lər­dir. Be­lə olan hal­da mö­min də öz ye­ri­ni bil­mə­li və el­çi­nin bu açıq-aş­kar üs­tün­lü­yü qar­şı­sın­da hör­mət, mü­la­yim və sə­mi­mi əx­laq nü­ma­yiş et­dir­mə­li, el­çi­ni dəs­tək­lə­mə­li­dir. Bu hal ayə­də «mö­min­lə­rin el­çi­nin hü­zu­run­da önə keç­mək­dən çə­kin­mə­lə­ri» şək­lin­də ifa­də edi­lir:

Elçinin nəfsini öz nəfsindən üstün tutmaq, onu müdafiə edib dəstəkləmək

Qurana diq­qət ye­ti­rən­də Al­la­hın seç­di­yi el­çi­lə­rin di­gər mö­min­lə­rə nis­bə­tən xü­su­si və fərq­li möv­qe­yə ma­lik ol­duq­la­rı­nı gö­rü­rük. El­çi­lər Al­la­hın yer üzə­rin­də­ki xə­li­fə­si, İs­lam əx­la­qı­nın ən bö­yük təm­sil­çi­si və mö­min­lə­rin li­de­ridir. El­çi­lər Al­la­hın Öz qul­la­rı ara­sın­da ən çox ra­zı ol­du­ğu, On­dan ən çox qor­xub-çə­ki­nən, Ona ita­ət et­mək­də və təs­lim ol­maq­da ha­mı­dan irə­li­də ge­dən, hər bir sa­hə­də mö­min­lə­rə nü­mu­nə olan üs­tün əx­laq­a malik in­san­lar­dır. Al­lah Öz el­çi­lə­ri­nə xü­su­si əhə­miy­yət ve­rir və on­la­rı bir çox ayə­lər­lə qo­ru­du­ğu­nu bil­di­rir.

Allahı xatırlamaqda zəiflik göstərməmək

«Al­la­hı unut­duq­la­rı üçün Al­la­hın da on­la­rı öz­lə­ri­nə unut­dur­du­ğu kim­sə­lə­rə bən­zə­mə­yin! On­lar fa­siq­lər­dir!» (Həşr Su­rə­si, 19)

Bir in­sa­nın Al­la­hı xa­tır­la­maqda zə­if­lik gös­tər­mə­si Ona olan ya­xın­lı­ğı­nı azal­dır. Din əx­la­qı­na uy­ğun ya­şa­ma­yan in­san­lar Al­la­hı heç vaxt xa­tır­la­ma­dıq­la­rı, hət­ta gün­lər­lə ağıl­la­rı­na gə­tir­mə­dik­lə­ri üçün ha­lal-ha­ra­mı göz­lə­mə­dən hər cür gü­nah iş tut­ma­ğı və Al­la­hın əmr­lə­ri­nə əməl et­mə­mə­yi hə­yat tər­zi­nə çe­vi­rirlər.

Mö­min­lər isə is­tər söz­lə­ri ilə, is­tər­sə də ağıl­la­rın­dan ke­çir­dik­lə­ri dü­şün­cə­lə­ri ilə bü­tün hə­yat­la­rı bo­yun­ca Al­la­hı xa­tır­la­yıb zikr et­mə­li­dir­lər.